Roberto Martínez

Roberto Martínez is sinds januari 2023 bondscoach van Portugal en moet de Europese grootmacht naar het WK 2026 leiden. De Catalaan kreeg een selectie met Cristiano Ronaldo én een nieuwe lichting toptalenten in handen en maakte van Portugal een ploeg die de kwalificatiereeksen domineert. In Noord- en Midden-Amerika hoort zijn elftal bij de serieuze kandidaten voor de wereldtitel.

• Nationaliteit: Spanje
• Bondscoach van: Portugal
• Geboortedatum: 13 juli 1973, Balaguer
• Leeftijd: 52 jaar
• Bondscoach Portugal sinds: januari 2023
• Contract tot: 2026

Van Catalaanse jeugd naar Brits voetbal

Martínez groeide op in Balaguer, in Catalonië, waar hij de jeugdopleiding doorliep voordat hij naar Real Zaragoza vertrok. In Spanje brak hij niet structureel door in het eerste elftal, maar daar legde hij wel de basis voor zijn latere kijk op voetbal. De bal moest altijd spelen, ook in de lagere divisies. Die overtuiging nam hij mee toen hij naar het buitenland vertrok.

Als defensieve middenvelder maakte hij vooral naam in het Britse voetbal. Via CF Balaguer en Real Zaragoza belandde hij bij Wigan Athletic, waar hij deel uitmaakte van het zogenoemde Three Amigos-trio met twee andere Spanjaarden. Daarna volgden periodes bij Motherwell, Walsall, Swansea City en Chester City.

Bij die clubs gold hij als een intelligente speler, tactisch sterk en comfortabel aan de bal. Meer regisseur dan pure balafpakker. In 2007 stopte hij als prof bij Swansea City, waar hij op dat moment al speler-trainer was.

• Real Zaragoza
• Wigan Athletic
• Motherwell
• Walsall
• Swansea City
• Chester City

De eerste stappen als trainer

Na zijn actieve loopbaan stapte Martínez vrijwel direct in het trainersvak. Zijn eerste grote kans kreeg hij bij Swansea City. Daar promoveerde hij en liet hij de ploeg verzorgd combinatievoetbal spelen, met duidelijk positiespel en veel balbezit. Die periode wordt vaak gezien als het begin van de herkenbare voetbalidentiteit van Swansea, met opbouwen van achteruit en technisch sterke middenvelders als uitgangspunt.

Van Swansea naar Wigan Athletic

In 2009 verhuisde Martínez naar Wigan Athletic. Bij de bescheiden club hield hij meerdere seizoenen stand op het hoogste niveau. Het hoogtepunt volgde in 2013, toen Wigan onder zijn leiding de FA Cup won met een memorabele zege op Manchester City. Degradatie uit de Premier League was de keerzijde, maar het bekersucces versterkte zijn reputatie als trainer die in een enkele wedstrijd een plan kan smeden om een favoriet pijn te doen.

Die reputatie leverde hem een aanstelling bij Everton op. In Liverpool begon hij sterk, met fris combinatiespel en een hoge eindklassering in zijn eerste seizoen. Daarna stokte de ontwikkeling. De defensieve kwetsbaarheid en de moeizame vernieuwing van de selectie kwamen steeds nadrukkelijker naar voren. De balans tussen aanvallen en organisatie werd een terugkerend thema in de beoordeling van zijn werk.

Met België naar de wereldtop

In 2016 volgde de stap naar het internationale topniveau, als bondscoach van België. Met de gouden generatie rond Eden Hazard, Kevin De Bruyne, Romelu Lukaku en Vincent Kompany leidde hij de Rode Duivels naar de derde plaats op het WK 2018, het beste resultaat in de Belgische voetbalgeschiedenis.

Zijn Belgische elftal viel op door uitgewerkte aanvallende patronen en het optimaal benutten van de individuele klasse, vooral op de flanken en in de rug van de spits. Tegelijkertijd klonk er kritiek op de defensieve stabiliteit en zijn vasthouden aan dezelfde kern van ervaren spelers. De vraag of hij de selectie op tijd verjongde, bleef de hele periode meespelen.

Bij het WK 2022 in Qatar stelde België teleur en strandde het al in de groepsfase. Na dat toernooi liep het contract van Martínez af. Hij koos voor een nieuw project en werd gezien als de trainer die bij Portugal een nieuwe generatie kon inbedden, terwijl Cristiano Ronaldo nog een rol zou blijven spelen.

Speelstijl en voetbalidee

Martínez geldt als een trainer met een uitgesproken voetbalidee. Balbezit, positiespel en het creëren van overtal in de opbouw zijn vaste onderdelen van zijn aanpak. Zijn elftallen spelen vaak met drie centrale verdedigers. Zowel bij België als bij Portugal kiest hij geregeld voor een 3-4-3-achtige formatie, die in balbezit kan doorschuiven naar 3-2-5 of 3-3-4.

Aan de bal wil hij een dominante ploeg zien, met veel spelers voor de bal en creatieve vrijheid voor de aanvallers. Zonder bal probeert hij de ruimtes klein te houden met een hoge organisatiegraad en duidelijke afspraken over druk zetten.

Drie verdedigers en veel aanvallers

Bij Portugal plaatst Martínez graag een voetballende verdediger centraal achterin, wingbacks die hoog staan en een middenveld dat technisch sterk genoeg is om onder druk uit te voetballen. Voorin kiest hij vaak voor een breed bezette aanvalslinie, met creatieve spelers achter of naast de spits.

Spelers als Bernardo Silva, Bruno Fernandes en João Félix krijgen binnen die structuur veel vrijheid om tussen de linies te bewegen. De spits moet zowel aanspeelpunt zijn als ruimte maken voor de lopers om hem heen.

Pressing en positiespel ziet Martínez als twee kanten van dezelfde medaille. Zijn elftallen zetten doorgaans vroeg druk, maar niet blind. Er zijn duidelijke momenten waarop de ploeg gezamenlijk doordekt, met ondersteuning vanuit het middenveld. Toch blijft er kritiek op de kwetsbaarheid in de omschakeling. Bij analyses rond EK 2024 werd regelmatig gewezen op de ruimte achter de wingbacks en het feit dat Portugal, net als zijn Belgische elftallen, soms open ligt bij balverlies.

Bondscoach van Portugal

Op 9 januari 2023 werd Martínez gepresenteerd als nieuwe bondscoach van Portugal, als opvolger van Fernando Santos. Zijn contract loopt tot 2026, met het EK 2024 en het WK 2026 als duidelijke ijkpunten. Vanaf zijn eerste interlands koos hij voor een aanvallende benadering, met ruimte voor zowel de ervaren Ronaldo als voor nieuwkomers uit de Europese topcompetities.

Perfecte EK-kwalificatie

In de kwalificatie voor EK 2024 was Portugal onder Martínez onomstreden. De ploeg plaatste zich als een van de eerste landen en won alle wedstrijden in de groep, met een doelsaldo dat overtuigend in het voordeel sprak. Dat zorgde voor rust rond de nationale ploeg, na de slepende discussie over de rol van Ronaldo tijdens het WK 2022.

Na het EK bouwde Martínez verder richting het WK 2026. In de daaropvolgende Nations League-campagne en in de start van de WK-kwalificatie bleef Portugal herkenbaar aanvallend spelen. De resultaten waren sterk, maar analisten en supporters bleven kritisch op de manier waarop zijn elftallen reageren als de tegenstander het initiatief grijpt.

• Pluspunt: duidelijke aanvallende signatuur en veel variatie in de voorhoede
• Aandachtspunt: kwetsbaarheid bij balverlies en ruimte achter de wingbacks

Op weg naar het WK 2026

Met het WK in Canada, Mexico en de Verenigde Staten in het vooruitzicht werkt Martínez met een luxeprobleem richting de groepsfase. Portugal beschikt over een kwalitatief brede selectie, met ervaren internationals en talenten op vrijwel elke positie. In de aanval heeft hij keuze uit meerdere spitsen en buitenspelers op topniveau, terwijl het middenveld technisch en creatief sterk bezet is.

De loting levert in de groepsfase tegenstanders uit verschillende continenten op, maar Portugal zal in vrijwel elke wedstrijd als favoriet starten. Onder Martínez heeft de ploeg de gewoonte ontwikkeld om kleinere en middelgrote landen met duidelijke overmacht te verslaan, wat in de voorrondes vertrouwen heeft gegeven. De echte beoordeling volgt in de knock-outfase, waar de marge klein is en zijn reputatie als toernooitrainer opnieuw wordt getest.

Balans tussen generaties

Een van de centrale thema’s rond Portugal blijft de balans tussen Ronaldo en de nieuwe generatie. Martínez zoekt naar een evenwicht waarin de aanvoerder nog altijd beslissend kan zijn in de zestien, terwijl anderen het loopwerk en de pressing voor hun rekening nemen. Tegelijkertijd moet hij ervoor zorgen dat jonge internationals structureel hun kans krijgen in de basis.

Die spanning tussen ervaring en vernieuwing kleurt zijn hele Portugese periode. Portugal onder Roberto Martínez wil herkenbaar en aanvallend voetballen. Als hij erin slaagt zijn elftal stabieler te maken in de omschakeling en de hiërarchie in de selectie helder te houden, reist Portugal als een van de meest gevreesde ploegen naar het WK 2026.